Văn hóa của một dân tộc đâu chỉ hiện hữu qua những áng văn thơ, hội họa tạo hình, hay âm nhạc, sân khấu. Văn hóa còn nằm ẩn sâu trong quyền sống, lối sống của cộng đồng, mà cốt lõi chính là lệ tục và tín ngưỡng. Từ thuở lập quốc, việc tín ngưỡng Thần Thánh, Đạo giáo hay thờ cúng Tổ tiên đã bám rễ và trở thành nếp nghĩ truyền thống thiêng liêng của người Việt.
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, vượt qua những quan niệm lệch lạc một thời và cả dã tâm của ngoại bang muốn xóa đi đạo lý cội nguồn, tư duy nhân nghĩa ấy vẫn kiên cường đứng vững. Nó đã tồn tại, phát triển và hóa thân thành một thứ di sản văn hóa vô hình (intangible) , gắn bó mật thiết với di sản hữu thể, ngự trị vững chắc trong đời sống tâm linh từ chốn thành thị phồn hoa đến những miền quê bình dị.
Nhận thức được sức nặng của di sản ấy, Wiki Văn Khấn ra đời không đơn thuần là một trang web tra cứu, mà là một nỗ lực nhằm gìn giữ, số hóa và trao truyền ngọn lửa tín ngưỡng dân tộc cho các thế hệ mai sau.
Triết lý tín ngưỡng: Từ đạo lý đến quốc kế dân sinh
Đời sống tâm linh không thể tách rời việc thờ cúng tại gia (Gia Tiên, Gia Thần, Táo Quân) cũng như tại các không gian thiêng như đình, đền, chùa, miếu, phủ. Chúng tôi hiểu rằng, tôn giáo hay tín ngưỡng nào cũng hướng con người đến tình cảm thiêng liêng dành cho các đấng siêu nhiên tối cao.
Tại Wiki Văn Khấn, chúng tôi nhìn nhận việc thờ cúng qua lăng kính của sự dung hòa:
- Gốc rễ Đạo đức: Thờ cúng trước hết là biểu hiện của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa”. Đó là trách nhiệm của hậu duệ, là sợi dây kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
- Khát vọng Nhân sinh: Tín ngưỡng là nơi dân gian gửi gắm niềm tin, bù đắp những thiếu hụt trong cuộc sống trần tục. Việc cầu Thần, niệm Phật, hay khấn nguyện Gia Tiên mang theo khát vọng về sự âm phù để mưu thuận gió hòa, quốc thái dân an, cầu mong đạt được “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”.
- Minh chứng Lịch sử: Lịch sử nước nhà đã chứng minh, từ Thục An Dương Vương, Hai Bà Trưng, Lý Nam Đế đến Lý Thái Tổ, Trần Anh Tôn hay Lê Lợi… các bậc minh quân, anh hùng dân tộc đều coi trọng đạo trời, thuận ý thần linh để củng cố đế nghiệp, giữ yên bờ cõi.
Trăn trở thời cuộc và lý do Wiki Văn Khấn tồn tại
Bước vào thời kỳ hiện đại hóa, việc giữ gìn bản sắc dân tộc đứng trước những thách thức to lớn. Chúng ta phải đương đầu với sự ập tới của lối sống ngoại lai, sự biến đổi xã hội và nguy cơ tha hóa về văn hóa.
Trong lĩnh vực tâm linh, dù những thủ tục rườm rà hay cúng lễ nhảm nhí đã được giảm bớt , nhưng hậu quả của chiến tranh và sự mai một sách cổ đã để lại một khoảng trống lớn về kiến thức. Thực trạng đáng buồn hiện nay là sự hời hợt trong thực hành nghi lễ:
- Nhiều người đi lễ nhưng rơi vào tình trạng “chỉ biết vái, không cần biết vái ai”.
- Đọc văn khấn sai ban, nhầm đền thờ, hoặc khấn vái một cách tự phát, sai lệch ý nghĩa.
- Sự phát triển của các khuynh hướng dị đoan, làm mất đi quyền làm chủ và sự trong sáng trong đời sống tinh thần của nhân dân.
Chúng tôi không thể phó mặc để những giá trị tốt đẹp trôi nổi, biến dạng. Đó là lý do Wiki Văn Khấn bước lên nhận lãnh trách nhiệm của một “Người gác cổng”.
Sứ mệnh và tầm nhìn của WIKI Văn Khấn
1. Chuẩn hóa Nghi thức – Minh bạch Tín ngưỡng
Sứ mệnh cốt lõi của chúng tôi là cung cấp những kiến thức cơ bản, chuẩn xác nhất về nghi thức cúng lễ trong các dịp lễ tiết, kỵ nhật. Chúng tôi hệ thống hóa các bài văn khấn truyền thống, giúp người hành lễ hiểu rõ lai lịch từng ban thờ, từng vị Thánh, Thần. Bởi chúng tôi tin rằng, chỉ khi minh bạch, kêu cầu đúng ban, đúng chỗ thì nghi lễ mới thêm phần trịnh trọng, mới thể hiện được người có văn hóa và đạt đến cảnh giới “Tâm động quỷ thần tri” (Tâm thành ắt quỷ thần chứng giám).
2. Bài trừ Dị đoan – Hướng tới Chân Thiện Mỹ
Chúng tôi kịch liệt phản đối và cam kết hạn chế tối đa những phi lý, phi khoa học trong thờ cúng. Wiki Văn Khấn hướng độc giả đến việc thực hành tín ngưỡng bằng sự hiểu biết, cầu thiện, làm điều phúc đức để bảo tồn kỷ cương gia đình và xã hội.
3. Số hóa Di sản Văn hóa
Kết hợp giữa sự am hiểu thư tịch cổ và thế mạnh công nghệ, Wiki Văn Khấn xây dựng một không gian tra cứu hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt truyền thống. Dù là việc thờ tại gia hay chốn danh lam cổ tích đình, chùa, đền, miếu, phủ, mọi thông tin đều được chúng tôi trình bày khoa học, dễ hiểu, dễ ứng dụng cho mọi thế hệ.
Lời kết
Nghiên cứu quá khứ đã khó, viết về quá khứ và chuẩn hóa nghi lễ lại càng khó hơn. Dù đã nỗ lực hết mình để sưu tầm và hệ thống hóa, chúng tôi hiểu rằng không thể tránh khỏi những điều khiếm khuyết.
Ban biên tập Wiki Văn Khấn luôn thành tâm mong mỏi sự thể tất và những ý kiến đóng góp quý báu từ các bậc túc nho, các nhà nghiên cứu, cùng quý độc giả gần xa. Mỗi sự đồng hành của quý vị chính là một viên gạch góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa tín ngưỡng vô giá của dân tộc Việt Nam.
Trân trọng,
Ban Biên Tập & Sáng lập viên Dũng Mar – Wiki Văn Khấn